De Noordzeehemel brak niet zomaar; het stortte in. In de nacht van 16 februari 1962 vloeide een enorm stormsysteem met angstaanjagende snelheid samen en stormde richting de Duitse Bocht. Toen het in Hamburg aankwam, was het niet alleen de wind. Het was water.

In de vroege uren van 17 februari brak springtij door de dijken. De Elbe, meestal een vaste slagader, werd een wapen. Telefoonnetwerken werden binnen enkele minuten afgesloten. Dan water. Daarna gas en elektriciteit. Een stad met miljoenen inwoners stortte zich in een zwarte, kolkende leegte.

Wilhelmsburg, een eilanddistrict gelegen tussen de twee takken van de Elbe, had het meest te lijden. Kort na 01.00 uur begaf de Reiherstiegdijk het. De beschermende barrière lekte niet alleen; het scheurde. Mensen die in hun bed lagen te slapen, werden wakker met het geluid van vernietiging. Er ontstond onmiddellijk paniek. Bewoners klommen op daken, klampten zich vast aan bomen of klommen op zolders om aan het stijgende donkere water te ontsnappen.

Ongeveer 20% van de stad stond onder water. Het waterpeil steeg tot een historische 5,70 meter. Niemand in Hamburg was hierop voorbereid.

Een stad die niet voorbereid is op rampen

De officiële rampenbestrijdingsplannen van de Hanzestad waren volkomen ontoereikend. Ja, er waren lijsten met zandzakken en vuurpijlen. Er waren echter geen kaarten waarop te zien was welke huizen zich in het overstromingsgebied bevonden. Er waren geen evacuatieroutes voor duizenden mensen die vastzaten in laaggelegen gebieden.

Helmut Schmidt, destijds Inner Senator, leidde een geïmproviseerde oorlog tegen de stroom in. Er waren geen plannen. Gewoon wanhoop.

Hij mobiliseerde alles wat beschikbaar was. 40.000 Bundeswehr-soldaten kwamen helpen. Vrijwilligers stroomden door de straten. Helikopterpiloten en rubberbootvaarders werden levenslijnen en rukten mensen van daken en ramen. Ze herstelden de dijken met alle materialen die ze maar konden vinden: zandzakken, meubels, alles wat de meedogenloze opmars van de zee kon vertragen.

“De omvang van de ramp werd niet onmiddellijk begrepen. De echte gruwel werd pas in de daaropvolgende dagen onthuld.”

De menselijke en financiële kosten

Het kostte enige tijd om de volledige omvang van de schade te berekenen. Toen het water zich eindelijk terugtrok en de lichamen werden geteld, waren de aantallen onthutsend.

De overstroming in Hamburg eiste 337 levens. Hierdoor werden ongeveer 75.000 mensen dakloos. Het economische verlies bedroeg 2,9 miljard Duitse mark, een astronomisch bedrag in 1962.

Voor reizigers en inwoners is Hamburg nu een stad van grachten en geschiedenis. Maar zijn identiteit is door die nacht gevormd. De overstromingen hebben laten zien dat de natuur de stadsgrenzen niet respecteert. Het brengt lacunes in de stadsplanning en de respons op noodsituaties aan het licht. En het dwong een volledige herziening af van de manier waarop Duitsland met stormvloeden omgaat.

De dijken werden hoger herbouwd. De systemen zijn gedigitaliseerd. De plannen zijn bijgewerkt. Maar de herinnering aan het water blijft.

Iedereen die nu Hamburg bezoekt, zou langs de Elbe-promenade kunnen lopen zonder na te denken over wat eronder ligt. De stad ziet er stabiel uit. Veilig. Maar de dreiging is er nog steeds. De zee wacht nog steeds.