W połowie XIX wieku w Wielkiej Brytanii pojawił się ruch czartystów, pierwszy zorganizowany ruch polityczny na dużą skalę, kierowany przez klasę robotniczą. Chociaż często określa się ją jako radykalną jak na swoje czasy, jej podstawowe żądania – powszechne prawo wyborcze, tajne wybory i reforma parlamentarna – są obecnie standardowymi elementami współczesnych demokracji. W tym artykule analizujemy, w jaki sposób czartyzm wyłonił się z dziesięcioleci nierówności, co chciał osiągnąć i dlaczego jego niepowodzenie ostatecznie utorowało drogę przyszłym reformom.
Korzenie niezadowolenia: system sfałszowany przeciwko biednym
Przez wieki brytyjska polityka funkcjonowała w systemie mającym na celu wykluczenie zwykłych ludzi. Do XIX wieku prawa wyborcze były powiązane raczej z własnością ziemi i średniowiecznymi zwyczajami, a nie z zasadami demokracji. Bogata elita sprawowała prawie całą władzę, podczas gdy miasta uprzemysłowione były niedostatecznie reprezentowane. Ustawa o reformie parlamentarnej z 1832 r. próbowała skorygować te braki równowagi, ale nie powiodła się, pozostawiając większość pracowników pozbawionych praw wyborczych.
To rozczarowanie, w połączeniu z trudnościami gospodarczymi w okresie głodu lat czterdziestych (w tym bezrobociem i brutalnymi przepisami dotyczącymi biednych), wywołało powszechne niezadowolenie. Poprzednie ruchy robotnicze, takie jak luddyci, były zlokalizowane, ale pod koniec lat trzydziestych XIX wieku zaczęło pojawiać się jednolite żądanie zmian politycznych.
Karta Ludowa: sześć żądań sprawiedliwego systemu
W 1838 r. żądanie to zostało sformalizowane w Karcie Ludowej, sześciopunktowym planie reformy parlamentarnej. Opracowana przez Williama Loveta i radykalnych myślicieli Karta miała na celu usunięcie barier strukturalnych, które uniemożliwiały klasie robotniczej udział w polityce. Sześć żądań było następujących:
- Powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn: Każdy dorosły mężczyzna powinien otrzymać prawo głosu.
- Tajne głosowanie: Ochrona wyborców przed zastraszeniem i przekupstwem.
- Zniesienie kwalifikacji majątkowych posłów: Zezwolenie na kandydowanie do parlamentu każdemu, niezależnie od zamożności.
- Wynagrodzenie posłów: Zapewnij pracującym obywatelom możliwość zasiadania w parlamencie bez trudności finansowych.
- Okręgi o równym głosowaniu: Zapewnij równą wagę każdemu głosowi.
- Coroczne wybory parlamentarne: Zwiększona odpowiedzialność i mniejsza korupcja.
Żądania te, choć wówczas uważane za radykalne, zasadniczo miały na celu sprawiedliwość i reprezentację – zasady, które są obecnie uznawane w większości demokracji.
Powstanie i upadek ruchu
Ruch czartystów nabrał rozpędu dzięki masowym zgromadzeniom, petycjom i gazetom takim jak Northern Star, które docierały do ogromnej publiczności. W latach 1839, 1842 i 1848 przedstawiono parlamentowi trzy główne petycje, z których każda została odrzucona pomimo posiadania milionów podpisów.
Ruch był także nękany wewnętrznymi podziałami pomiędzy czartystami „siły moralnej” (którzy opowiadali się za pokojowymi reformami) a czartystami „siły fizycznej” (którzy byli gotowi użyć przemocy). Najbardziej brutalnym epizodem było powstanie w Newport w 1839 r. w Walii, podczas którego demonstranci starli się z żołnierzami, co zakończyło się śmiercią i surowymi wyrokami.
W 1848 roku ruch stracił impet. Poprawa warunków ekonomicznych, konflikty między przywódcami i powstanie związków zawodowych jako alternatywnego miejsca zainteresowania pracowników przyczyniły się do jego upadku. Ostatnia petycja z 1848 r. zawierała sfałszowane podpisy, w tym królowej Wiktorii, co oznaczało upokarzający koniec ruchu.
Dziedzictwo zmian
Chociaż czartyzmowi nie udało się osiągnąć swoich bezpośrednich celów, jego wpływ na społeczeństwo brytyjskie był głęboki. W następnych dziesięcioleciach udało się zrealizować pięć z sześciu postulatów: zniesiono kwalifikacje majątkowe posłów, wprowadzono tajne głosowanie, wyrównano okręgi wyborcze, zaczęto płacić parlamentarzystom i ostatecznie wprowadzono powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn.
Czartyzm znormalizował ideę udziału klasy robotniczej w życiu politycznym i wpłynął na ruchy demokratyczne na całym świecie. Jego dziedzictwo trwa do dziś, a jego ideały stały się kamieniami węgielnymi współczesnych systemów demokratycznych.
Historia ruchu przypomina, że nawet nieudane powstania mogą kształtować historię, zmuszając społeczeństwa do stawienia czoła nierównościom i torując drogę dla przyszłych reform.
