Venetië, een stad die verdrinkt in het toerisme en wegzakt onder zijn eigen romantische gewicht, herbergt een geheim: een veerkrachtige traditie van stand-up roeien, ooit het levensbloed van de lagune, nu stilletjes vechtend om te overleven. Maar een kleine, door vrouwen geleide organisatie brengt daar verandering in.
Eeuwenlang vormden de grachten niet alleen een schilderachtig decor. Het waren werkende waterwegen. Batele, smalle houten boten, vervoerde goederen en mensen waren voor de basismobiliteit tussen de eilanden afhankelijk van roeien. Tegenwoordig zijn er nog maar een handjevol over. De verschuiving vond plaats na de Tweede Wereldoorlog met de introductie van gemotoriseerde boten, maar de achteruitgang gaat dieper dan alleen de mechanica. Het gaat over een cultuur die met de tijd vervaagt.
Het laatste bastion van het echte Venetië
In de wijk Cannaregio vindt dit verhaal plaats. In tegenstelling tot de door selfiesticks verstopte Rialtobrug ademt Cannaregio nog steeds het lokale leven. De lokale bevolking winkelt, leest kranten in cafés en negeert de horde toeristen. Hier runt Jane Caporal Row Venice, een non-profitorganisatie die zich inzet voor het behoud van voga alla Veneta, de unieke stand-up roeitechniek van de stad. Caporal, een Australiër die zich ruim dertig jaar geleden in Venetië vestigde, groeide niet op met deze traditie; ze omhelsde het.
“Ik heb mijn eerste Regata Storica vanaf het Canal Grande bekeken”, herinnert ze zich. Deze jaarlijkse race is het hoogtepunt van het Venetiaanse roeien, maar de sport zelf is doordrenkt van geschiedenis. Caporal keek niet alleen toe, ze sloot zich aan bij een club en werd wedstrijdroeier. Maar haar doel was niet persoonlijke glorie; het was om voga levend te houden.
Een macho-traditie uitdagen
De wereld van het Venetiaanse roeien wordt hardnekkig door mannen gedomineerd. Gondeliers, de iconische gezichten van de stad, zijn bijna uitsluitend mannen. In 2009 werd Giorgia Boscolo de eerste vrouw met een vergunning als gondelier, die internationale krantenkoppen haalde. Het proces zelf is rigoureus: 400 uur training over geschiedenis, kunst, navigatie en praktische vaardigheden.
Caporal’s Row Venice daagt deze onevenwichtigheid rechtstreeks uit. Toen ze begon, vielen mannelijke roeiers haar instructeurs openlijk lastig en beschuldigden ze ervan boten te beschadigen alleen maar omdat ze bestonden. “Er was het idee dat het commercialiseren van de traditie respectloos was”, zegt ze. ‘Erger nog, dat een vrouw het deed.’ De rivaliteit is bekoeld, maar de aanvankelijke weerstand onderstreept hoe diepgeworteld de genderrollen waren.
Meer dan alleen gondels
Gondels krijgen alle aandacht, maar vertegenwoordigen slechts een fractie van het roeierfgoed van Venetië. De batele coda di gambero (garnalenstaartboot) – het type dat Row Venice gebruikt – is breder en stabieler, ideaal voor beginners. Er bestaan vandaag slechts 10 van deze boten.
De geschiedenis is rijker dan gondels. Vrouwen hebben hier altijd geroeid. In de 17e en 18e eeuw waren er 10.000 gondels. Maar zelfs daarvoor gebruikten prostituees boten genaamd mascareta om tussen opdrachten te reizen, waarbij ze maskers droegen om hun identiteit te verbergen. Uit 14e-eeuwse archieven blijkt dat vrouwen deelnemen aan regatta’s. Boerenvrouwen van de eilanden roeiden hun producten naar de markt. Dit was geen recreatie; het was noodzaak.
Een opleving door toerisme
Row Venice gaat niet alleen over traditie; het gaat om overleven. Door roeilessen aan toeristen aan te bieden, pompt de organisatie geld terug in de sport en sponsort ze atleten en races. De druk werkte: in 2021 wonnen vrouwelijke roeiers in de Regata Storica eindelijk evenveel prijzengeld als mannen, een langverwachte correctie.
De ervaring zelf is transformatief. Toeristen glijden langs rustige grachten, weg van de drukte. De beweging is anders dan zittend roeien; de riem fungeert als roer en vereist een delicaat evenwicht.
De vastberadenheid van Jane Caporal is duidelijk: ze begon eind veertig met roeien en werd kampioen. Haar werk is niet alleen het behoud van een sport; het houdt een stukje van de ziel van Venetië drijvend.
De realiteit is duidelijk. Venetië is afhankelijk van zijn waterwegen, en de waterwegen zijn afhankelijk van roeien. Door ervoor te kiezen om te roeien, worden toeristen onderdeel van die erfenis, en niet alleen maar waarnemers. De stad bestaat niet alleen voor grote schepen; het bestaat voor het stille glijden van een batela, bestuurd door iedereen met de wil om te trekken.
